Άρθρο για την αριστεία, έκδοση για το Ημερολόγιο των Εκπαιδευτηρίων Δούκα.

 

Αριστεία: Λόγος και Αντίλογος

Η τέχνη της διαφορετικότητας.

Ανωτερότητα, ηγεμονία, πλεονεκτικότητα, υπεροχή είναι κάποια από τα συνώνυμα της λέξης «αριστεία». Μήπως έχει αλλάξει πια η σημασία της λέξης? 

 

Η επίσημη έννοια της «αριστείας» είναι η αρετή του να είναι κάποιος εξαιρετικός ή πολύ καλός. Θα συμφωνήσω με τον RalphMarston ότι η αριστεία δεν είναι ικανότητα, αλλά στάση ζωής. Δεν κρινόμαστε από ένα επίτευγμα αλλά από το σύνολο των πράξεων μας. Υπάρχει όμως μονάδα μέτρησης της αριστείας; Αυτός που ξεχωρίζει σε κάτι, που κάνει κάτι διαφορετικά από τους άλλους, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως «άριστος»; Άρα μήπως η αριστεία είναι στην ουσία «η τέχνη της διαφορετικότητας»;

Διαφορετικότητα είναι μοναδικές δεξιότητες που κάνουν τους ανθρώπους να ξεχωρίζουν, να διαπρέπουν, να δημιουργούν με τον δικό τους τρόπο, ν’ αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα. «Αν κυνηγάς την τελειότητα, συνήθως βρίσκεις την αριστεία», όπως αναφέρει ο WilliamFowble. Η ζωή των ανθρώπων που διαφέρουν από τους άλλους κυλά σε πιο δημιουργικούς ρυθμούς. Είναι μοναδικοί, είτε στο επάγγελμά τους, είτε στον τρόπο σκέψης, στη συγκέντρωση και στην υπομονή τους. Έχουν δεξιότητες που τους κάνουν να ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους. Από μικρή ηλικία δεν θέλουν να μπαίνουν σε «καλούπια», να ακολουθούν άλλους αλλά να διαγράφουν τις δικές τους πορείες.  Δεν θέλουν να συμβαδίζουν με τα καθιερωμένα πρότυπα αλλά να βρίσκουν δικές τους λύσεις, να είναι εφευρέτες. Ζουν ένα διαρκή αγώνα, γιατί το να ξεχωρίζει κάποιος δεν είναι εύκολο, απαιτεί συνεχή προσπάθεια,  επιμονή και δύναμη. Άρα η αριστεία αναφέρεται στην πολυδιάστατη προσωπικότητα του κάθε ατόμου. Γιατί στην ουσία όπως είπε και ο Αριστοτέλης, «η αριστεία δεν είναι πράξη αλλά συνήθεια». Είναι τρόπος ζωής, είναι μια καθημερινότητα.

Η γνώση δεν αποκτάται με την ηλικία, αλλά με την επιδίωξη της αριστείας. Προσπαθώντας κάποιος να αριστεύσει, μαθαίνει, αποκτά  εμπειρίες, γνώσεις και αξίες που ίσως του επιτρέψουν να ξεχωρίσει ίσως όχι. Όμως σίγουρα θα τον αλλάξουν.

Στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική ζωή, η αριστεία είναι τόσο θέμα επιδόσεων όσο και χαρακτήρα, είναι μια μορφή διαρκούς αναζήτησης της τελειότητας και εξέλιξης του νου, η κινητήριος δύναμη του ατόμου που θέλει να κάνει τη διαφορά, να ξεχωρίσει.

Σε ένα άρθρο του ο Αθανάσιος Παπανδόπουλος γράφει πως «οι αρχαίοι Έλληνες για πρώτη φορά ανακάλυπταν ότι μέθεξη για την τελειότητα σήμαινε απαλλαγή από τις προκαταλήψεις, από τα μυθεύματα, τις προλήψεις και τις ποικίλες προβολές της φαντασίας. Για πρώτη φορά οι Έλληνες άφηναν τον νου τους να λειτουργεί, να ανακαλύπτει τους νόμους της λογικής, την ταυτότητα, την αιτιότητα, την αποφυγή της αντίφασης. Στο πλαίσιο αυτό, στην Ελλάδα της προσωκρατικής εποχής η αριστεία συνδέθηκε με την ελευθερία –γεγονός πολυσήμαντο, που άνοιγε τον δρόμο στην κριτική. Κατ' επέκταση, ο νους όφειλε να ξεχωρίζει το ορθό από το εσφαλμένο, το αληθινό από το ψεύτικο, το πραγματικό από το φανταστικό. Όπως πολύ σωστά επισημαίνει και ο καθηγητής Φιλοσοφίας κ. Γεώργιος Μποζώνης, η μετέπειτα σωκρατική μαιευτική ξεσκέπαζε τον κόσμο της πλάνης. Ο έλεγχος και η ανασκευή αποτελούσαν μεθοδολογικά όπλα, που έκριναν την αντοχή των πεποιθήσεων, των πίστεων, των απόψεων. Η γνώμη δεν ήταν γνώση. Την πρώτη μπορούσε κανείς να αναιρεί, την δεύτερη να επαληθεύει και να επιβεβαιώνει. Η αναγωγή του μερικού στο γενικό, η επαλήθευση του μερικού από τους κανόνες του γενικού, επέτρεπαν στον διαλεκτικό να προβαίνει σε αναλύσεις και συνθέσεις. Η διανόηση είναι διάλογος της ψυχής προς τον εαυτό της. Ο λόγος και ο αντίλογος στελεχώνουν την διαλεκτική και την περιβάλλουν με εγκυρότητα».

Άρα η αριστεία εθεωρείτο ελευθερία και η παιδεία δεν ήταν πολυμάθεια, αλλά είχε ως απώτερο σκοπό την τελειότητα. Ήταν ένα κίνητρο για βελτίωση, για ανάδειξη, για εξέλιξη.

Το 2015 ήταν η χρονιά των διχασμών για την Ελλάδα. Όλα κατέληγαν σε ένα Ναι ή ένα Όχι και η αριστεία άρχισε να γίνεται όρος ταμπού. Θεωρώ πως οι άνθρωποι που ξεχωρίζουν δεν έχουν απώτερο σκοπό να ονομαστούν αριστούχοι, αλλά σαν χαρακτήρες λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο, αναζητώντας την εξέλιξη και την τελειότητα. Κάθε μέρα θέλουν να πηγαίνουν ένα βήμα μπροστά, να μπορούν να ελπίζουν και να δημιουργούν. Θέλουν να δίνουν νόημα στην καθημερινότητά τους.  Αυτός που θεωρείται «άριστος», είναι και αυτός που θα φέρει νέα πνοή, που θα αλλάξει κάτι δεδομένο, που χωρίς αυτόν κάτι δεν θα είχε γίνει. Ο κόσμος είναι γεμάτος άριστους ανθρώπους. Κάπου στον κόσμο αριστούχος θεωρείται όποιος έχει αποφοιτήσει από το σχολείο. Αλλού κάποιος, που έχει κερδίσει ένα βραβείο για μια εφεύρεσή του. Δεν υπάρχει μια παγκόσμια μονάδα μέτρησης για να κρίνει τους αριστούχους. Άρα κατά την άποψή μου, αριστεία σημαίνει διαφορετικότητα. Το αν χρησιμοποιείται ο τίτλος η όχι, δεν αναιρεί τη διαφορετικότητα.

Άλλωστε κρινόμαστε όλοι εκ του αποτελέσματος, οπότε ας προσπαθήσουμε να συνδράμουμε στην ουσία της διαφορετικότητας και να εξελισσόμεθα κάθε μέρα. Γιατί όπως γράφει ο Gilson «Οι πράξεις μας μάς ακολουθούν, ενώ τα έργα μας ζουν πέρα από μάς».